• Print
  • Email

Νεογνικός ίκτερος

Τι είναι ο νεογνικός ίκτερος;

Ίκτερος είναι η κίτρινη χροιά στο δέρμα και στο άσπρο του ματιού που παρουσιάζουν πολλά μωρά τις πρώτες ημέρες μετά τη γέννησή τους. Ο ίκτερος οφείλεται στην αύξηση μέσα στο αίμα μιας ουσίας, η οποία λέγεται χολερυθρίνη. Ο νεογνικός ίκτερος κρατάει συνήθως λίγες ημέρες (περίπου 7-10) και ύστερα υποχωρεί μόνος του. Σπάνια, όταν ο ίκτερος είναι έντονος, θα χρειαστεί κάποια αντιμετώπιση.

Πόσο συχνός είναι ο νεογνικός ίκτερος;

Ο ίκτερος είναι η συχνή πάθηση της νεογνικής ηλικίας. Περισσότερα από 50% των νεογνών (δηλαδή πάνω από ένα στα δύο νεογνά) θα παρουσιάσουν ίκτερο τις πρώτες ημέρες της ζωής τους.

Γιατί ο νεογνικός ίκτερος είναι τόσο συχνός;

Οι λόγοι είναι πολλοί. Όπως αναφέρθηκε ήδη, ο ίκτερος οφείλεται στην αύξηση της χολερυθρίνης. Κάθε φυσιολογικός οργανισμός παράγει μια ποσότητα χολερυθρίνης ώστε το επίπεδο της στο αίμα να είναι σταθερά χαμηλό (περίπου 1 mg/dl). Στο νεογνό όμως η παραγωγή της χολερυθρίνης είναι αυξημένη και η απομάκρυνσή της ελαττωμένη και τούτο για τους παρακάτω λόγους:
Η χολερυθρίνη παράγεται από την «καταστροφή» μιας ποσότητας αίματος. Είναι γνωστό ότι το νεογνό όταν γεννιέται έχει μεγάλη ποσότητα αίματος. Η περίσσεια αυτή του αίματος καταστρέφεται ταχύτατα τις πρώτες ημέρες της ζωής του. Αποτέλεσμα, η μεγάλη παραγωγή χολερυθρίνης.

Από την άλλη μεριά η απομάκρυνση της χολερυθρίνης από τον οργανισμό γίνεται με διάφορους πολύπλοκους μηχανισμούς, στους οποίους παίρνουν μέρος αρκετά ένζυμα. Τα ένζυμα αυτά δεν λειτουργουν ικανοποιητικά (δεν είναι ώριμα) τις πρώτες ημέρες της ζωής (ωριμάζουν αργότερα). Αποτέλεσμα ή μη σωστή απομάκρυνση της χολερυθρίνης. Πρέπει να τονιστεί ότι στην απομάκρυνση της χολερυθρίνης σημαντικός είναι ο ρόλος της έγκαιρης και ικανοποιητικής σίτησης του νεογνού. Η έγκαιρη σίτηση εκτός των άλλων πλεονεκτημάτων «κινητοποιεί» το έντερο του μωρού, γεγονός που συμβάλλει σημαντικά στη μείωση του ικτέρου.

Τονίζεται ,πό φυσιολογικές συνθήκες, μετά τις πρώτες ημέρες της ζωής και η παραγωγή της χολερυθρίνης μειώνεται (αφού έχει εξαντληθεί πια η περίσσεια αίματος) και η απομάκρυνση της χολερυθρίνης αποκαθίσταται στο φυσιολογικό (λόγω ωρίμανσης των διαφόρων μηχανισμών που απεκκρίνουν την χλερυθρίνη) με αποτέλεσμα την πτώση της χολερυθρίνης και την υποχώρηση του ικτέρου.

Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι, στη συντριπτική αναλογία των περιπτώσεων, ο νεογνικός ίκτερος είναι ένα φυσιολογικό φαινόμενο, υποχωρεί μόνος του χωρίς καμιά ιατρική θεραπεία και οι τιμές της χολερυθρίνης είναι σχετικά χαμηλές (κάτω από 14-15 mg/dl). Για αυτό τον λόγο, τον ίκτερο αυτό ονομάζουμε και φυσιολογικό νεογνικό ίκτερο.

Πότε παρουσιάζεται σοβαρός (έντονος) νεογνικός ίκτερος;

Έντονος ίκτερος θα εμφανιστεί όταν η παραγωγή της χολερυθρίνης είναι πολύ μεγάλη οπότε και τα επίπεδά της στο αίμα ανεβαίνουν σημαντικά. Όπως αναφέρθηκε η χολερυθρίνη παράγεται από την καταστροφή του αίματος (αιμόλυση). Υπάρχουν καταστάσεις όπου η αιμόλυση αυτή είναι πολύ έντονη, άρα έντονος είναι και ο ίκτερος. Τέτοιες καταστάσεις είναι η ασυμβατότητα μεταξύ των ομάδων αίματος της μητέρας και του νεογνού ή η ασυμβατότητα μεταξύ του αίματος της μητέρας και του νεογνού ως προς έναν παράγοντα του αίματος, τον γνωστό παράγοντα Rhesus (τότε ομιλούμε για ασυμβατότητα Ph).

Ύποπτο για την ανάπτυξη ασυμβατότητας Rh είναι το δίδυμο Rh(-) μητέρα και Rh(+) νεογέννητο. Ευτυχώς οι καταστάσεις αυτές είναι σπάνιες, ο μαιευτήρας δε με τις κατάλληλες εξετάσεις είναι σε θέση να αποκαλύψει τις γυναίκες που μπορεί να έχουν πρόβλημα και να πάρει τα κατάλληλα μέτρα.

Μια άλλη αιτία σημαντικής αιμόλυσης (άρα και έντονου ικτέρου) είναι όταν το νεογνό παρουσιάζει έλλευψη ενός ενζύμου που είναι γνωστό στην ιατρική με τα στοιχεία G-6-Pd. Το ένζυμο αυτό είναι απαραίτητο για την ακεραιότητα των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Όταν το ένζυμο αυτό λείπει, τα ερυθρά γίνονται εύθραυστα κι αν το νεογνό έρθει σε επαφή με διάφορες «τοξικές» ουσίες τότε τα ερυθρά αιμοσφαίριά του καταστρέφονται και το μωρό μπορεί να παρουσιάσει έντονο ίκτερο.

Μια πολύ συνηθισμένη «τοξική» ουσία που είναι επικίνδυνη για μωρά που έχουν έλλειψη ενζύμου είναι η ναφθαλίνη. Οσμή ναφθαλίνης μπορεί να είναι επικίνδυνη και να είναι υπεύθυνη για την εμφάνιση ικτέρου στα νεογνά.
Να γιατί οι παιδίατροι είναι πολύ προσεκτικοί και συστήνουν ήδη από το μαιευτήριο όταν το μωρό πάει στο σπίτι να μην έρθει σε επαφή με ναφθαλίνη (να μην το σκεπάσουν με κουβέρτες που είχαν μπει σε ναφθαλίνη, να μην υπάρχει στις ντουλάπες του δωματίου του μωρού ναφθαλίνη κλπ).
Μεγαλύτερα παιδιά με έλλειψη ενζύμου όταν έρθουν σε επαφή με ναφθαλίνη μπορεί επίσης να παρουσιάσουν αιμόλυση (καταστροφή των ερυθρών τους αιμοσφαιρίων). Εν τούτοις τα μεγαλύτερα παιδιά (όπως και οι ενήλικοι) σπανιότατα παρουσιάζουν ίκτερο αφού έχουν ικανοποιητικούς μηχανισμούς απομάκρυνσης της χολερυθρίνης.

Εκτός από τις παραπάνω αιτίες (δηλαδή την ασυμβατότητα ομάδων, την ασυμβατότητα Rh, και την έλλειψη του ενζύμου G6PD) είναι δυνατόν, σπάνια όμως, νεογνό να εμφανίσει έντονο ίκτερο χωρίς να μπορούμε να βρούμε την ακριβή αιτία. Τότε μιλούμε για νεογνικό ίκτερο άγνωστης αιτιολογίας. Σε αυτο το σημείο, πρέπει όμως και πάλι να τονιστεί ότι ο έντονος ίκτερος είναι σπάνιος.

Είναι ο ίκτερος επικίνδυνος και πότε;

Όπως αναφέρθηκε ο ίκτερος είναι συχνότατος στη νεογνική ηλικία, είναι ήπιος, υποχωρεί συνήθως χωρίς καμιά ιατρική βοήθεια και δεν δημιουργεί απολύτως κανένα πρόβλημα στο παιδί.
Όμως όταν ο ίκτερος είναι έντονος μπορεί να δημιουργήσει σοβαρότατο πρόβλημα στο μωρό. Και αυτό διότι όταν η χολερυθρίνη αυξηθεί σε πολύ υψηλά επίπεδα είναι δυνατόν να περάσει από το αίμα στον εγκέφαλο και να δημιουργήσει σοβαρότατη πάθηση που ονομάζεται πυρηνικός ίκτερος. Ο πυρηνικός ίκτερος προκαλεί σοβαρή διαταραχή στις κινήσεις του παιδιού, κώφωση κι όχι σπάνια πνευματική καθυστέρηση.

Για να παρουσιαστεί όμως πυρηνικός ίκτερος ή χολερυθρίνη πρέπει να ανεβεί σε πολύ υψηλά επίπεδα (συνήθως πάνω απο 25 mg/dl). Τέτοιες τιμές όμως σπάνια παρατηρούνται. Οι γιατροί δε στα μαιευτήρια είναι εκπαιδευμένοι ώστε να παρακολουθούν προσεκτικά την χολερυθρίνη και να επέμβουν (όσες φορές χρειάζεται) για να μη φτάσει η χολερυρίνη σε επικίνδυνες τιμές. Έτσι, ο πυρηνικός ίκτερος έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί από τη χώρα μας. Στο τμήμα Νεογνών της Κλινικής μας (Α΄ Παιδιατριή Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών), ένα από τα μεγαλύτερα νεογνικά τμήματα στην Ελλάδα, που δέχεται νεογνά απ' όλη τη χώρα, δεν έχουμε δει περίπτωση πυρηνικού ικτέρου τα τελευταία 15 χρόνια.

Υπάρχει τρόπος για να αντιμετωπιστεί ο έντονος ίκτερος όταν χρειαστεί;

Ο γιατρός σήμερα διαθέτει ικανοποιητικά και αποτελεσματικά μέσα για να αντιμετωπίσει τον έντονο ίκτερο.

Πρώτα από όλα πρέπει να τονιστεί ότι ο ίκτερος, ιδιαίτερα ο έντονος ίκτερος, έχει γίνει σπανιότερος σήμερα στη χώρα μας σε σχέση με ότι ήταν πριν από 20 χρόνια.

Οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η μείωση της συχνότητας του έντονου ικτέρου είναι πολλοί:

α) έχουν βελτιωθεί σημαντικά οι συνθήκες του τοκετού και το νεογνό γεννιέται σήμερα χωρίς μεγάλη ταλαιπωρία.
β) το νεογνό σήμερα σιτίζεται πιο γρήγορα.
γ) έχει ενημερωθεί ο κόσμος και αποφεύγει να εκθέσει το νεογνό σε ορισμένες «τοξικές ουσίες» (π.χ. ναφθαλίνη) που όπως αναφέρθηκε μπορεί να
προκαλέσουν έντονο ίκτερο.
δ) έχει ευαισθητοποιηθεί ο κόσμος και ζητάει έγκαιρα βοήθεια από τους παιδιάτρους σε κάθε πρόβλημα ικτέρου .
ε) ο παιδίατρος έχει σήμερα δύο σπουδαία όπλα να πολεμήσει τον νεογνικό ίκτερο: την φωτοθεραπεία και την αφαιμαξομετάγγιση.

Τι είναι η φωτοθεραπεία και η αφαιμαξομετάγγιση;

Η φωτοθεραπεία είναι ένα απλό, αποτελεσματικό και ακίνδυνο μέσο με το οποίο εμποδίζουμε τη χολερυθρίνη να ανέβει σε πολύ υψηλά επίπεδα.
Έχει αποδειχθεί ότι εάν τοποθετήσουμε ένα ικτερικό νεογνό κάτω από έντονο φως η χολερυθρίνη του υποχωρεί. Οι λόγοι που γίνεται αυτό είναι πολλοί, αρκετοί δε δεν έχουν ακόμα διευκρινιστεί. Το νεογνό τοποθετείται γυμνό μέσα στη θερμοκοιτίδα κάτω από μία φωτεινή πηγή. Τα μάτια του προστατεύονται από ειδική καλύπτρα.

Η φωτοθεραπεία χρησιμοποιείται συνήθως σε μέτριο ίκτερο (π.χ. χολερυθρίνη 14-16 mg/dl) σε μια προσπάθεια να μειωθεί η τιμή της χολερυθρίνης.
Η εκτεταμένη παγκόσμια εμπειρία από τη χρήση τη φωτοθεραπείας πείθει ότι η μέθοδος είναι τελείως ακίνδυνη και αποτελεσματική.

Η αφαιμαξομετάγγιση (ΑΦΜ) είναι μια μικρή επέμβαση με την οποία βαθμιαία αφαιρούμε μικρή ποσότητα αίματος από το ικτερικό νεογνό και την αντικαθιστούμε με άλλη που δεν έχει χολερυθρίνη. Είναι μέθοδος εξαιρετικά αποτελεσματική και εφόσον γίνει από έμπειρο προσωπικό με πολύ λίγους κινδύνους. Χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις έντονου ικτέρου (π.χ. χολερυθρίνης περισσότερο από 22 ή 25 mg/dl ανάλογα με το βάρος γέννησης του νεογνού).

Αν το πρώτο παιδί παρουσίασε ίκτερο τις πρώτες ημέρες της ζωής του θα παρουσιαστεί ίκτερος και στο δεύτερο;

Δεν είναι απαραίτητο. Αυτό εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την αιτία για την οποία το πρώτο παιδί παρουσίασε ίκτερο. Αν π.χ. το πρώτο μωρό είχε ίκτερο από ασυμβατότητα ομάδων αίματος με την μητέρα του δεν είναι υποχρεωτικό και το δεύτερο μωρό να έχει ασυμβατότητα και να εμφανίσει ίκτερο. Εν τούτοις σε περιπτώσεις που για τον ίκτερο δεν βρέθηκε κάποια αιτία (ίκτερος άγνωστης αιτιολογίας) αρκετά συχνά και το δεύτερο μωρό εμφανίζει ίκτερο.

Τι είναι ο ίκτερος από μητρικό θηλασμό;
Μπορεί να συνεχιστεί ο θηλασμός;
Συνίσταται να μην θηλάσει το επόμενο παιδί;

Μεγάλη αναταραχή έχει φέρει όχι μόνο στους γονείς αλλά και στον ιατρικό κόσμο ο περίφημος ίκτερος από μητρικό θηλασμό. Ποια είναι η αλήθεια στο θέμα;
Έχει παρατηρηθεί ότι νεογνά που θηλάζουν εμφανίζουν συχνότερα ίκτερο από μωρά που παίρνουν μόνο ξένο γάλα. Έτσι θεωρήθηκε ότι ο θηλασμός μπορεί να ευνοεί την ανάπτυξη του ικτέρου. Όμως αυτό δεν είναι αληθινό.

Είναι γνωστό ότι με τη συνήθη πρακτική που επικρατεί στα μαιευτήρια, δηλαδή να μην αφήνουν το μωρό να θηλάσει τις πρώτες 1-2 ημέρες (με το αιτιολογικό ότι η μητέρα είναι κουρασμένη) το γάλα έρχεται στη μητέρα μετά την 1η-2η ημέρα. Έτσι το μωρό τρέφεται με διάφορα υγρά (π.χ. σακχαρόνερο) και δεν καλύπτεται θερμιδικά. Με αυτόν τον τρόπο ευνοείται και η ανάπτυξη ικτέρου. Για τον λόγο αυτό πολλοί ονομάζουν τον ίκτερο αυτό όχι ίκτερο από μητρικό θηλασμό (που είναι ένας όριος όχι επιστημονικά τεκμηριωμένος αλλά και συκοφαντικός για τον μητρικό θηλασμό) αλλά ίκτερο από νηστεία. Εάν η μητέρα πειστεί να θηλάσει το μωρό της ήδη από τις λίγες πρώτες ημέρες μετά τη γέννηση και να το θηλάσει συχνά τότε το γάλα (με τον απαραίτητο ερεθισμό που γίνεται) «έρχεται» νωρίτερα, το μωρό τρέφεται ικανοποιητικά, δεν παρουσιάζει ίκτερο και ο μύθος για την ίκτερο από μητρικό θηλασμό καταρρέει.

Πρέπει να τονιστεί όμως ότι ακόμα και στις περιπτώσεις που έχει παρουσιαστεί ο ίκτερος από μητρικό θηλασμό, ο ίκτερος αυτός είναι ήπιος και σπανιότατα έχουν αναφερθεί υψηλές τιμές χολερυθρίνης (π.χ. 18 mg/dl) και τέλος οποιαδήποτε συνέπεια για το μωρό από τον ίκτερο αυτό.

Κύριο μέλημα του παιδιάτρου είναι να πείσει τη μητέρα (αλλά και πρέπει και η μητέρα να θέλει να πεισθεί) ότι παρά τον ίκτερο πρέπει να συνεχίζει να θηλάζει σωστά και συχνά το μωρό της. Στο κάτω κάτω πολλά πράγματα στην ιατρική (αλλά και τη ζωή μας) είναι θέματα επιλογών: η μητέρα πρέπει να πειστεί ότι ο θηλασμός προσφέρει πολλά περισσότερα στο μωρό της από τον ανύπαρκτο κίνδυνο του ικτέρου από μητρικό θηλασμό. Συνήθως το μωρό που έχει ίκτερο «από μητρικό θηλασμό» είναι ένα γερό και ζωηρό μωρό που εκτός από κίτρινη χροιά δεν παρουσιάζει άλλο σύμπτωμα. Αντίθετα το μωρό που έχει ίκτερο από άλλη αιτία συνήθως είναι νωθρό, δεν κλαίει ζωηρά και κοιμάται συνέχεια.
Είναι ευνόητο όμως ότι όμως κάθε νεογέννητο με ίκτερο έτσι και τα ικτερικά νεογνά που θηλάζουν πρέπει να εξετάζονται από τον παιδίατρο προσεκτικά, διότι ασφαλώς είναι σοβαρό λάθος να αποδίδεται ο κάθε ίκτερος σε μωρό που θηλάζει αποκλειστικά στο μητρικό θηλασμό.

Ευθύνη και αποστολή του παιδιάτρου είναι να κρίνει την κάθε περίπτωση νεογνικού ικτέρου ξεχωριστά ώστε να θέσει τη σωστή διάγνωση και να δώσει τις κατάλληλες οδηγίες.

 

Δημήτρης Αναγνωστάκης
Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών


001namesstroke

003Anaptixistroke

002Astrologystroke

004Ipsosstroke

Η ομάδα μας

Πατήστε εδώ για να γνωρίσετε τη συντακτική ομάδα και τους συνεργάτες του LoveBaby.gr

Δημοσκόπηση

Ποια είναι η γνώμη σας για την αποθήκευση βλαστοκυττάρων;